خداى متعال جارى گرديده است در چند جاى قرآن مجيد نقل شده ابليس پس از رانده شدن از ساحت قرب مىگويد : همه ذريه آدم را جز بندگان مخلص گمراه خواهم كرد : « وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ » « 1 » و خداى متعال در جواب مىفرمايد : « دوزخ را از تو و پيروانى كه از بشر خواهى داشت - به كيفر اعمال‌تان - پرخواهم نمود « لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ » . « 2 » بديهى است كيفر عمل جز باشعور و ادراك كيفر بيننده صورت نمىبندد و هم‌چنين خداى متعال در جاى ديگر از كلام خود عطف به تهديدى كه ابليس بشر را كرده مىفرمايد : « وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » « 3 » ابليس گمانى را كه به ايشان داشت تحقق بخشيد پس جز فرقه‌اى از مؤمنين پيروى او را كردند . چنان كه مىبينيم ابليس را با ظن و گمان متصف ساخته . همچنين در جاى ديگر مىفرمايد : « وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ » « 4 » و شيطان پس از آن كه كار خاتمه يافت مىگويد : خدا به شما وعده داد وعده حق من نيز وعده دادم و تخلف كردم و مرا تسلطى بر شما نبود جز اين‌كه شما را - فقط -

--> ( 1 ) . حجر ، آيات 39 - 40 ( 2 ) . ص ، آيهء 85 ( 3 ) . سبأ ، آيه 20 ( 4 ) . ابراهيم ، آيه 22